Vishnu Sahasranamam Paath With Meaning in Hindi & English | विष्णु सहस्रनाम क्या है, लाभ, पढ़ने का सही तरीका और पूर्ण स्तोत्र
Vishnu Sahasranamam Paath विष्णु सहस्रनाम पाठ अर्थ सहित
![]() |
| Vishnu Sahasranamam Paath With Meaning in Hindi & English |
विष्णु सहस्रनाम क्या है?
Vishnu Sahasranama भगवान Lord Vishnu के एक हजार पवित्र नामों का संग्रह है। इसका वर्णन Mahabharata के अनुशासन पर्व में मिलता है। माना जाता है कि जो व्यक्ति श्रद्धा और भक्ति से विष्णु सहस्रनाम का पाठ करता है, उसके जीवन में सुख, शांति और सकारात्मक ऊर्जा का आगमन होता है।
सनातन धर्म में यह स्तोत्र अत्यंत शक्तिशाली माना गया है। हजार नामों के माध्यम से भगवान विष्णु के विभिन्न स्वरूपों और गुणों का स्मरण किया जाता है।
विष्णु सहस्रनाम पाठ सुनें
विष्णु सहस्रनाम स्तोत्र पाठ अर्थ सहित
ॐ श्रीपरमात्मने नमः ।
हिंदी अर्थ :
परमात्मा श्रीहरि को नमस्कार है।
English Meaning :
Salutations to the Supreme Soul, Lord Hari.
नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् ।
देवीं सरस्वतीं व्यासं ततो जयमुदीरयेत् ॥
हिंदी अर्थ :
भगवान नारायण, श्रेष्ठ पुरुष नर, देवी सरस्वती और महर्षि वेदव्यास को नमस्कार करके विजय का पाठ करना चाहिए।
English Meaning :
After bowing to Lord Narayana, the noble Nara, Goddess Saraswati, and Sage Vedavyasa, one should begin the recitation of victory.
शुक्लाम्बरधरं विष्णुं शशिवर्णं चतुर्भुजम् ।
प्रसन्नवदनं ध्यायेत् सर्वविघ्नोपशान्तये ॥
हिंदी अर्थ :
श्वेत वस्त्र धारण करने वाले, चंद्रमा के समान उज्ज्वल और चार भुजाओं वाले भगवान विष्णु का ध्यान करने से सभी विघ्न दूर होते हैं।
English Meaning :
Meditating upon Lord Vishnu, who wears white garments, shines like the moon, and has four arms, removes all obstacles.
यस्य द्विरदवक्त्राद्याः पारिषद्याः परः शतम् ।
विघ्नं निघ्नन्ति सततं विष्वक्सेनं तमाश्रये ॥ २॥
हिंदी अर्थ :
जिन भगवान विष्वक्सेन (भगवान विष्णु के सेनापति) के साथ हाथीमुख वाले गणों सहित अनेक पार्षद सदैव सभी विघ्नों का नाश करते हैं, उन भगवान का मैं आश्रय लेता हूँ।
English Meaning :
I take refuge in Lord Vishvaksena, whose attendants led by the elephant-faced beings constantly destroy all obstacles.
व्यासं वसिष्ठनप्तारं शक्तेः पौत्रमकल्मषम् ।
पराशरात्मजं वन्दे शुकतातं तपोनिधिम् ॥ ३॥
हिंदी अर्थ :
मैं महर्षि वेदव्यास को प्रणाम करता हूँ, जो वसिष्ठ जी के पौत्र, शक्ति ऋषि के पुत्र, पराशर मुनि के पुत्र तथा शुकदेव जी के पिता और महान तपस्वी हैं।
English Meaning :
I bow to Sage Vedavyasa, the grandson of Vashistha, the son of Sage Parashara, the father of Shukadeva, and the treasure of penance.
व्यासाय विष्णुरूपाय व्यासरूपाय विष्णवे ।
नमो वै ब्रह्मनिधये वासिष्ठाय नमो नमः ॥ ४॥
हिंदी अर्थ :
व्यास जी जो विष्णु के स्वरूप हैं और विष्णु जो व्यास के रूप में प्रकट हुए हैं, उन ब्रह्मज्ञान के भंडार वसिष्ठ कुल में उत्पन्न महर्षि को बार-बार नमस्कार है।
English Meaning :
Salutations again and again to Sage Vyasa, who is the form of Lord Vishnu, and to Lord Vishnu appearing as Vyasa, the treasure house of divine wisdom.
अविकाराय शुद्धाय नित्याय परमात्मने ।
सदैकरूपरूपाय विष्णवे सर्वजिष्णवे ॥ ५॥
हिंदी अर्थ :
जो परिवर्तन रहित, शुद्ध, सनातन परमात्मा और सदैव एक समान स्वरूप वाले हैं, उन सर्वविजयी भगवान विष्णु को नमस्कार है।
English Meaning :
Salutations to Lord Vishnu, the changeless, pure, eternal Supreme Soul, who always remains the same and is victorious over all.
यस्य स्मरणमात्रेण जन्मसंसारबन्धनात् ।
विमुच्यते नमस्तस्मै विष्णवे प्रभविष्णवे ॥ ६॥
हिंदी अर्थ :
जिनके केवल स्मरण मात्र से मनुष्य जन्म और संसार के बंधनों से मुक्त हो जाता है, उन प्रभु विष्णु को नमस्कार है।
English Meaning :
Salutations to Lord Vishnu, by whose mere remembrance one becomes free from the bondage of birth and worldly existence.
नमः समस्तभूतानामादिभूताय भूभृते ।
अनेकरूपरूपाय विष्णवे प्रभविष्णवे ॥
हिंदी अर्थ :
समस्त प्राणियों के आदि कारण, संसार का पालन करने वाले और अनेक रूप धारण करने वाले भगवान विष्णु को नमस्कार है।
English Meaning :
Salutations to Lord Vishnu, the origin of all beings, the sustainer of the universe, and the one who manifests in countless forms.
ॐ नमो विष्णवे प्रभविष्णवे ॥
हिंदी अर्थ :
भगवान विष्णु को नमस्कार है, जो समस्त सृष्टि के मूल कारण हैं।
English Meaning :
Salutations to Lord Vishnu, the source and origin of all creation.
श्रीवैशम्पायन उवाच ---
श्रुत्वा धर्मानशेषेण पावनानि च सर्वशः ।
युधिष्ठिरः शान्तनवं पुनरेवाभ्यभाषत ॥ ७॥
हिंदी अर्थ :
श्री वैशम्पायन जी बोले — सभी धर्मों और पवित्र उपदेशों को सुनने के बाद युधिष्ठिर ने पुनः भीष्म पितामह से प्रश्न किया।
English Meaning :
Sri Vaishampayana said: After hearing all the sacred teachings of dharma, Yudhishthira once again addressed Bhishma Pitamaha.
युधिष्ठिर उवाच ---
किमेकं दैवतं लोके किं वाप्येकं परायणम् ।
स्तुवन्तः कं कमर्चन्तः प्राप्नुयुर्मानवाः शुभम् ॥ ८॥
हिंदी अर्थ :
युधिष्ठिर ने पूछा — इस संसार में एकमात्र सर्वोच्च देवता कौन हैं? मनुष्य किसकी स्तुति और पूजा करके शुभ फल प्राप्त कर सकता है?
English Meaning :
Yudhishthira asked: Who is the one Supreme Deity in this world? By worshipping and praising whom can human beings attain auspiciousness?
को धर्मः सर्वधर्माणां भवतः परमो मतः ।
किं जपन्मुच्यते जन्तुर्जन्मसंसारबन्धनात् ॥ ९॥
हिंदी अर्थ :
सभी धर्मों में श्रेष्ठ धर्म कौन-सा है? और किसका जप करने से जीव जन्म और संसार के बंधनों से मुक्त हो जाता है?
English Meaning :
Which is the highest dharma among all dharmas? By chanting what can a being become free from the bondage of birth and worldly existence?
भीष्म उवाच ---
जगत्प्रभुं देवदेवमनन्तं पुरुषोत्तमम् ।
स्तुवन् नामसहस्रेण पुरुषः सततोत्थितः ॥ १०॥
हिंदी अर्थ :
भीष्म बोले — जो मनुष्य भगवान विष्णु, जो जगत के स्वामी, देवताओं के देव और पुरुषोत्तम हैं, उनके सहस्र नामों का स्तवन करता है, वह सदैव कल्याण प्राप्त करता है।
English Meaning :
Bhishma said: A person who praises Lord Vishnu — the Lord of the universe, the God of gods, and the Supreme Being — through His thousand names attains constant welfare.
तमेव चार्चयन्नित्यं भक्त्या पुरुषमव्ययम् ।
ध्यायन् स्तुवन् नमस्यंश्च यजमानस्तमेव च ॥ ११॥
हिंदी अर्थ :
मनुष्य को चाहिए कि वह भक्ति के साथ उसी अविनाशी पुरुष भगवान विष्णु की पूजा, ध्यान, स्तुति और नमस्कार करे।
English Meaning :
One should worship, meditate upon, praise, and bow to that eternal Supreme Lord Vishnu with devotion.
अनादिनिधनं विष्णुं सर्वलोकमहेश्वरम् ।
लोकाध्यक्षं स्तुवन्नित्यं सर्वदुःखातिगो भवेत् ॥ १२॥
हिंदी अर्थ :
जो व्यक्ति आदि और अंत से रहित, समस्त लोकों के स्वामी भगवान विष्णु की नित्य स्तुति करता है, वह सभी दुखों से मुक्त हो जाता है।
English Meaning :
Whoever daily praises Lord Vishnu, the beginningless and endless Lord of all worlds, becomes free from all sorrows.
ब्रह्मण्यं सर्वधर्मज्ञं लोकानां कीर्तिवर्धनम् ।
लोकनाथं महद्भूतं सर्वभूतभवोद्भवम् ॥ १३॥
हिंदी अर्थ :
भगवान विष्णु ब्राह्मणों के हितकारी, सभी धर्मों को जानने वाले, लोकों की कीर्ति बढ़ाने वाले और समस्त प्राणियों के उत्पत्ति कारण हैं।
English Meaning :
Lord Vishnu is the protector of righteousness, the knower of all dharmas, the enhancer of the world's glory, and the source of all beings.
एष मे सर्वधर्माणां धर्मोऽधिकतमो मतः ।
यद्भक्त्या पुण्डरीकाक्षं स्तवैरर्चेन्नरः सदा ॥ १४॥
हिंदी अर्थ :
मेरे मत में सबसे श्रेष्ठ धर्म यही है कि मनुष्य भक्ति के साथ भगवान पुण्डरीकाक्ष (विष्णु) की स्तुति और पूजा करे।
English Meaning :
In my opinion, the greatest dharma is to worship and praise Lord Vishnu with devotion.
परमं यो महत्तेजः परमं यो महत्तपः ।
परमं यो महद्ब्रह्म परमं यः परायणम् ॥ १५॥
हिंदी अर्थ :
वही परम तेजस्वी, परम तपस्वी, परम ब्रह्म और सर्वोच्च आश्रय हैं।
English Meaning :
He alone is the Supreme Radiance, Supreme Austerity, Supreme Brahman, and the ultimate refuge.
पवित्राणां पवित्रं यो मङ्गलानां च मङ्गलम् ।
दैवतं दैवतानां च भूतानां योऽव्ययः पिता ॥ १६॥
हिंदी अर्थ :
वे पवित्रों में भी सबसे पवित्र, मंगलों में सबसे मंगल और सभी देवताओं तथा प्राणियों के अविनाशी पिता हैं।
English Meaning :
He is the holiest among the holy, the most auspicious among all auspicious things, and the eternal father of all beings and gods.
यतः सर्वाणि भूतानि भवन्त्यादियुगागमे ।
यस्मिंश्च प्रलयं यान्ति पुनरेव युगक्षये ॥ १७॥
हिंदी अर्थ :
सृष्टि के आरंभ में सभी प्राणी जिनसे उत्पन्न होते हैं और प्रलय के समय जिनमें विलीन हो जाते हैं, वे भगवान विष्णु हैं।
English Meaning :
At the beginning of creation, all beings arise from Him, and at the end of time, they dissolve back into Him.
तस्य लोकप्रधानस्य जगन्नाथस्य भूपते ।
विष्णोर्नामसहस्रं मे शृणु पापभयापहम् ॥ १८॥
हिंदी अर्थ :
हे राजन्! अब आप उस जगन्नाथ भगवान विष्णु के पाप और भय को दूर करने वाले सहस्र नाम सुनिए।
English Meaning :
O King, now listen to the thousand names of Lord Vishnu, the Lord of the universe, which destroy sins and fears.
यानि नामानि गौणानि विख्यातानि महात्मनः ।
ऋषिभिः परिगीतानि तानि वक्ष्यामि भूतये ॥ १९॥
हिंदी अर्थ :
भगवान विष्णु के वे अनेक नाम जो ऋषियों द्वारा गाए गए हैं और संसार में प्रसिद्ध हैं, अब मैं आपके कल्याण के लिए कहूँगा।
English Meaning :
The various names of the Supreme Being, glorified by sages and widely known in the world, I shall now recite for the welfare of all.
ऋषिर्नाम्नां सहस्रस्य वेदव्यासो महामुनिः ।
छन्दोऽनुष्टुप् तथा देवो भगवान् देवकीसुतः ॥ २०॥
हिंदी अर्थ :
इस सहस्रनाम स्तोत्र के ऋषि महर्षि वेदव्यास हैं, इसका छन्द अनुष्टुप है और इसके देवता भगवान श्रीकृष्ण (देवकी पुत्र) हैं।
English Meaning :
The sage of this thousand names is Vyasa, the meter is Anushtup, and the deity is Lord Krishna, the son of Devaki.
अमृतांशूद्भवो बीजं शक्तिर्देवकीनन्दनः ।
त्रिसामा हृदयं तस्य शान्त्यर्थे विनियोज्यते ॥ २१॥
हिंदी अर्थ :
इस मंत्र का बीज अमृत से उत्पन्न तेज है, इसकी शक्ति देवकीनंदन (कृष्ण) हैं और यह हृदय रूप में शांति प्रदान करने के लिए प्रयुक्त होता है।
English Meaning :
The seed of this mantra is divine nectar-born essence, its power is Devakinandana (Krishna), and it is used in the heart for attaining peace.
विष्णुं जिष्णुं महाविष्णुं प्रभविष्णुं महेश्वरम् ।
अनेकरूपदैत्यान्तं नमामि पुरुषोत्तमम् ॥ २२॥
हिंदी अर्थ :
मैं भगवान विष्णु, विजयी, महान विष्णु, सर्वव्यापी और अनेक रूपों में दैत्यों का नाश करने वाले पुरुषोत्तम को प्रणाम करता हूँ।
English Meaning :
I bow to Lord Vishnu — the victorious one, the great all-pervading Lord, the destroyer of demons in many forms, the Supreme Being.
पूर्वन्यासः
श्रीवेदव्यास उवाच ---
ॐ अस्य श्रीविष्णोर्दिव्यसहस्रनामस्तोत्रमहामन्त्रस्य ।
श्रीवेदव्यासो भगवान् ऋषिः ।
अनुष्टुप् छन्दः ।
श्रीमहाविष्णुः परमात्मा श्रीमन्नारायणो देवता ।
हिंदी अर्थ :
यह श्री विष्णु सहस्रनाम स्तोत्र एक महान मंत्र है, जिसके ऋषि वेदव्यास हैं, छन्द अनुष्टुप है और देवता स्वयं परमात्मा श्री नारायण हैं।
English Meaning :
This divine Vishnu Sahasranama Stotra is a great mantra whose sage is Vyasa, meter is Anushtup, and deity is Supreme Lord Narayana.
अमृतांशूद्भवो भानुरिति बीजम् ।
देवकीनन्दनः स्रष्टेति शक्तिः ।
हिंदी अर्थ :
इस मंत्र का बीज अमृत से उत्पन्न प्रकाश है और इसकी शक्ति देवकीनंदन भगवान कृष्ण हैं।
English Meaning :
The seed is divine light born of nectar, and its power is Lord Krishna, the son of Devaki.
उद्भवः क्षोभणो देव इति परमो मन्त्रः ।
शङ्खभृन्नन्दकी चक्रीति कीलकम् ।
हिंदी अर्थ :
इस मंत्र की शक्ति सृष्टि करने और प्रेरित करने वाली है, और इसका आधार शंख, चक्र और गदा धारण करने वाले भगवान हैं।
English Meaning :
The mantra represents divine creative and transformative energy, supported by the Lord bearing conch, discus, and mace.
शार्ङ्गधन्वा गदाधर इत्यस्त्रम् ।
रथाङ्गपाणिरक्षोभ्य इति नेत्रम् ।
हिंदी अर्थ :
भगवान विष्णु, जो धनुष और गदा धारण करते हैं तथा चक्रधारी हैं, इस मंत्र की रक्षा करने वाले हैं।
English Meaning :
Lord Vishnu, holding the bow and mace, is the protective force of this mantra.
त्रिसामा सामगः सामेति कवचम् ।
आनन्दं परब्रह्मेति योनिः ।
हिंदी अर्थ :
यह मंत्र सामवेद की शक्ति से सुरक्षित है और इसका मूल परम आनंद स्वरूप ब्रह्म है।
English Meaning :
This mantra is protected by the essence of Samaveda and originates from Supreme Bliss Brahman.
ऋतुः सुदर्शनः काल इति दिग्बन्धः ।
श्रीविश्वरूप इति ध्यानम् ।
हिंदी अर्थ :
इस मंत्र का ध्यान भगवान के सुदर्शन स्वरूप और काल रूप में किया जाता है, जो सभी दिशाओं में व्याप्त हैं।
English Meaning :
The meditation is on the divine form of Sudarshana and cosmic time, which pervades all directions.
श्रीमहाविष्णुप्रीत्यर्थे सहस्रनामस्तोत्रपाठे विनियोगः ॥
हिंदी अर्थ :
यह सहस्रनाम स्तोत्र भगवान महाविष्णु की प्रसन्नता के लिए जप हेतु समर्पित है।
English Meaning :
This recitation of Vishnu Sahasranama is dedicated for the pleasure of Lord Mahavishnu.
अथ न्यासः ।
ॐ शिरसि वेदव्यासर्षये नमः ।
हिंदी अर्थ :
मस्तक पर महर्षि वेदव्यास को नमस्कार।
English Meaning :
Salutations to Sage Vyasa on the head.
मुखे अनुष्टुप्छन्दसे नमः ।
हिंदी अर्थ :
मुख पर अनुष्टुप छन्द को नमस्कार।
English Meaning :
Salutations to the Anushtup meter at the mouth.
हृदि श्रीकृष्णपरमात्मदेवतायै नमः ।
हिंदी अर्थ :
हृदय में श्रीकृष्ण परमात्मा को नमस्कार।
English Meaning :
Salutations to Lord Krishna, the Supreme Soul, in the heart.
गुह्ये अमृतांशूद्भवो भानुरिति बीजाय नमः ।
हिंदी अर्थ :
गुप्त स्थान में अमृत से उत्पन्न प्रकाश रूप बीज को नमस्कार।
English Meaning :
Salutations to the seed mantra born of divine nectar and light.
पादयोर्देवकीनन्दनः स्रष्टेति शक्तये नमः ।
हिंदी अर्थ :
पैरों में देवकीनंदन भगवान की सृष्टि शक्ति को नमस्कार।
English Meaning :
Salutations to the creative power of Devakinandana at the feet.
सर्वाङ्गे शङ्खभृन्नन्दकी चक्रीति कीलकाय नमः ।
हिंदी अर्थ :
समस्त शरीर में शंख, चक्र और गदा धारण करने वाले भगवान को नमस्कार।
English Meaning :
Salutations to the anchoring divine force bearing conch, mace, and discus throughout the body.
करसम्पूटे मम श्रीकृष्णप्रीत्यर्थे जपे विनियोगः ॥
हिंदी अर्थ :
मैं हाथ जोड़कर श्रीकृष्ण की प्रसन्नता के लिए इस जप को समर्पित करता हूँ।
English Meaning :
With folded hands, I dedicate this recitation for the pleasure of Lord Krishna.
इति ऋष्यादिन्यासः ॥
अथ करन्यासः ।
ॐ विश्वं विष्णुर्वषट्कार इत्यङ्गुष्ठाभ्यां नमः ।
हिंदी अर्थ :
अंगूठों में विश्वरूप विष्णु को नमस्कार।
English Meaning :
Salutations to Vishnu, the universal form, in the thumbs.
अमृतांशूद्भवो भानुरिति तर्जनीभ्यां नमः ।
हिंदी अर्थ :
तर्जनी उंगलियों में अमृत से उत्पन्न प्रकाश को नमस्कार।
English Meaning :
Salutations to the nectar-born divine light in the index fingers.
ब्रह्मण्यो ब्रह्मकृद्ब्रह्मेति मध्यमाभ्यां नमः ।
हिंदी अर्थ :
मध्यमा उंगलियों में ब्रह्म स्वरूप को नमस्कार।
English Meaning :
Salutations to the Supreme Brahman in the middle fingers.
सुवर्णबिन्दुरक्षोभ्य इत्यनामिकाभ्यां नमः ।
हिंदी अर्थ :
अनामिका उंगलियों में अचल दिव्य स्वरूप को नमस्कार।
English Meaning :
Salutations to the unshakable divine essence in the ring fingers.
निमिषोऽनिमिषः स्रग्वीति कनिष्ठिकाभ्यां नमः ।
हिंदी अर्थ :
कनिष्ठिका में सदैव जागृत रहने वाले भगवान को नमस्कार।
English Meaning :
Salutations to the ever-awake Lord in the little fingers.
रथाङ्गपाणिरक्षोभ्य इति करतलकरपृष्ठाभ्यां नमः ।
हिंदी अर्थ :
हथेलियों और हाथों के पीछे चक्रधारी भगवान को नमस्कार।
English Meaning :
Salutations to the discus-bearing Lord in palms and backs of hands.
इति करन्यासः ॥
अथ षडङ्गन्यासः ।
ॐ विश्वं विष्णुर्वषट्कार इति हृदयाय नमः ।
हिंदी अर्थ :
हृदय में विश्वरूप विष्णु को नमस्कार।
English Meaning :
Salutations to Vishnu, the universal form, in the heart.
अमृतांशूद्भवो भानुरिति शिरसे स्वाहा ।
हिंदी अर्थ :
मस्तक में दिव्य प्रकाश को समर्पण।
English Meaning :
Offering to the divine nectar-born light at the head.
ब्रह्मण्यो ब्रह्मकृद्ब्रह्मेति शिखायै वषट् ।
हिंदी अर्थ :
शिखा में ब्रह्म स्वरूप को समर्पण।
English Meaning :
Salutations to Brahman at the crown of the head.
सुवर्णबिन्दुरक्षोभ्य इति कवचाय हुम् ।
हिंदी अर्थ :
कवच रूप सुरक्षा में अचल भगवान को नमस्कार।
English Meaning :
Salutations to the unshakable divine armor.
निमिषोऽनिमिषः स्रग्वीति नेत्रत्रयाय वौषट् ।
हिंदी अर्थ :
तीनों नेत्रों में सदैव जाग्रत भगवान को नमस्कार।
English Meaning :
Salutations to the ever-awake Lord in the three eyes.
रथाङ्गपाणिरक्षोभ्य इत्यस्त्राय फट् ।
हिंदी अर्थ :
अस्त्र रूप में चक्रधारी भगवान को नमस्कार।
English Meaning :
Salutations to the weapon-form of Lord Vishnu.
इति षडङ्गन्यासः ॥
श्रीकृष्णप्रीत्यर्थे विष्णोर्दिव्यसहस्रनामजपमहं करिष्ये इति सङ्कल्पः ॥
हिंदी अर्थ :
मैं श्रीकृष्ण की प्रसन्नता के लिए विष्णु सहस्रनाम का जप करने का संकल्प करता हूँ।
English Meaning :
I take a vow to recite the Vishnu Sahasranama for the pleasure of Lord Krishna.
अथ ध्यानम् ।
क्षीरोदन्वत्प्रदेशे शुचिमणिविलसत्सैकते मौक्तिकानां
मालाकॢप्तासनस्थः स्फटिकमणिनिभैर्मौक्तिकैर्मण्डिताङ्गः ।
शुभ्रैरभ्रैरदभ्रैरुपरिविरचितैर्मुक्तपीयूषवर्षै-
रानन्दी नः पुनीयादरिनलिनगदाशङ्खपाणिर्मुकुन्दः ॥ १॥
हिंदी अर्थ :
जो भगवान क्षीरसागर के पवित्र तट पर मोतियों से सजे आसन पर विराजमान हैं, जिनका शरीर स्फटिक समान उज्ज्वल है, और जो शंख, चक्र, गदा और पद्म धारण किए हुए हैं — ऐसे भगवान मुकुंद हमें आनंद और पवित्रता प्रदान करें।
English Meaning :
May Lord Mukunda, seated on a pearl-adorned throne on the pure shores of the milky ocean, with a crystal-like radiant body holding conch, discus, mace, and lotus, bless us with bliss and purity.
भूः पादौ यस्य नाभिर्वियदसुरनिलश्चन्द्रसूर्यौ च नेत्रे
कर्णावाशाः शिरो द्यौर्मुखमपि दहनो यस्य वास्तेयमब्धिः ।
अन्तःस्थं यस्य विश्वं सुरनरखगगोभोगिगन्धर्वदैत्यैः
चित्रं रंरम्यते तं त्रिभुवनवपुषं विष्णुमीशं नमामि ॥ २॥
हिंदी अर्थ :
जिनके चरण पृथ्वी हैं, नाभि आकाश है, चंद्र-सूर्य नेत्र हैं, दिशाएँ कान हैं, आकाश सिर है और अग्नि मुख है — ऐसे त्रिभुवन स्वरूप भगवान विष्णु को मैं नमस्कार करता हूँ, जिनमें समस्त ब्रह्मांड स्थित है।
English Meaning :
I bow to Lord Vishnu, whose feet are the earth, navel is space, eyes are sun and moon, ears are directions, and who contains the entire universe within Himself.
ॐ नमो भगवते वासुदेवाय ॥
हिंदी अर्थ :
भगवान वासुदेव को नमस्कार है।
English Meaning :
Salutations to Lord Vasudeva.
ॐ शान्ताकारं भुजगशयनं पद्मनाभं सुरेशं
विश्वाधारं गगनसदृशं मेघवर्णं शुभाङ्गम् ।
लक्ष्मीकान्तं कमलनयनं योगिभिर्ध्यानगम्यं
वन्दे विष्णुं भवभयहरं सर्वलोकैकनाथम् ॥ ३॥
हिंदी अर्थ :
मैं भगवान विष्णु को प्रणाम करता हूँ, जो शांत स्वरूप हैं, शेषनाग पर शयन करते हैं, पद्मनाभ हैं, सभी लोकों के आधार हैं, आकाश समान व्यापक हैं, मेघ के समान श्याम हैं, कमल नयन हैं और भक्तों के भय को दूर करने वाले हैं।
English Meaning :
I bow to Lord Vishnu, the serene one resting on Shesha, lotus-naveled, the support of all worlds, vast like the sky, cloud-hued, lotus-eyed, remover of fear and lord of all realms.
मेघश्यामं पीतकौशेयवासं
श्रीवत्साङ्कं कौस्तुभोद्भासिताङ्गम् ।
पुण्योपेतं पुण्डरीकायताक्षं
विष्णुं वन्दे सर्वलोकैकनाथम् ॥ ४॥
हिंदी अर्थ :
मैं भगवान विष्णु को प्रणाम करता हूँ, जो मेघ के समान श्याम हैं, पीतांबर धारण करते हैं, श्रीवत्स चिह्न से युक्त हैं और कौस्तुभ मणि से सुशोभित हैं।
English Meaning :
I bow to Lord Vishnu, dark like a cloud, wearing yellow silk, marked with Srivatsa, and adorned with the Kaustubha gem.
नमः समस्तभूतानामादिभूताय भूभृते ।
अनेकरूपरूपाय विष्णवे प्रभविष्णवे ॥ ५॥
हिंदी अर्थ :
समस्त प्राणियों के आदि कारण और अनेक रूपों में प्रकट होने वाले भगवान विष्णु को नमस्कार है।
English Meaning :
Salutations to Lord Vishnu, the origin of all beings and the one who manifests in many forms.
सशङ्खचक्रं सकिरीटकुण्डलं
सपीतवस्त्रं सरसीरुहेक्षणम् ।
सहारवक्षःस्थलकौस्तुभश्रियं
नमामि विष्णुं शिरसा चतुर्भुजम् ॥ ६॥
हिंदी अर्थ :
मैं चार भुजाओं वाले भगवान विष्णु को प्रणाम करता हूँ, जो शंख, चक्र, मुकुट और कुंडल धारण करते हैं, पीतांबर पहने हैं और कमल समान नेत्र वाले हैं।
English Meaning :
I bow to four-armed Lord Vishnu holding conch and discus, wearing crown and earrings, dressed in yellow, and lotus-eyed.
छायायां पारिजातस्य हेमसिंहासनोपरि
आसीनमम्बुदश्याममायताक्षमलंकृतम् ।
चन्द्राननं चतुर्बाहुं श्रीवत्साङ्कितवक्षसं
रुक्मिणीसत्यभामाभ्यां सहितं कृष्णमाश्रये ॥ ७॥
हिंदी अर्थ :
मैं भगवान कृष्ण का आश्रय लेता हूँ, जो पारिजात वृक्ष की छाया में स्वर्ण सिंहासन पर बैठे हैं, श्याम वर्ण हैं, चार भुजाओं वाले हैं और श्रीवत्स चिह्न से सुशोभित हैं।
English Meaning :
I take refuge in Lord Krishna, seated on a golden throne under the Parijata tree, dark-hued, four-armed, and adorned with Srivatsa, accompanied by Rukmini and Satyabhama.
स्तोत्रम्
हरिः ॐ ।
ॐ विश्वं विष्णुर्वषट्कारो भूतभव्यभवत्प्रभुः ।
भूतकृद्भूतभृद्भावो भूतात्मा भूतभावनः ॥ १॥
हिंदी अर्थ :
भगवान विष्णु ही समस्त संसार हैं, वे ही भूत, भविष्य और वर्तमान के स्वामी हैं। वे ही समस्त प्राणियों के रचयिता, पालनकर्ता, आत्मा और पोषक हैं।
English Meaning :
Lord Vishnu is the entire universe, the master of past, present, and future, the creator, sustainer, soul, and nurturer of all beings.
पूतात्मा परमात्मा च मुक्तानां परमा गतिः ।
अव्ययः पुरुषः साक्षी क्षेत्रज्ञोऽक्षर एव च ॥ २॥
हिंदी अर्थ :
वे पवित्र आत्मा, परमात्मा, मुक्त आत्माओं की परम गति, अविनाशी पुरुष, साक्षी और क्षेत्र के ज्ञाता हैं।
English Meaning :
He is the pure soul, Supreme Soul, ultimate goal of the liberated, imperishable Being, witness, and knower of all fields.
योगो योगविदां नेता प्रधानपुरुषेश्वरः ।
नारसिंहवपुः श्रीमान् केशवः पुरुषोत्तमः ॥ ३॥
हिंदी अर्थ :
भगवान विष्णु योग के स्वरूप हैं, योगियों के नेता हैं, और समस्त सृष्टि के स्वामी हैं। वे नरसिंह रूप धारण करने वाले, केशव और पुरुषोत्तम हैं।
English Meaning :
Vishnu is the embodiment of yoga, leader of yogis, lord of creation, appearing as Narasimha, Kesava, the Supreme Being.
सर्वः शर्वः शिवः स्थाणुर्भूतादिर्निधिरव्ययः ।
सम्भवो भावनो भर्ता प्रभवः प्रभुरीश्वरः ॥ ४॥
हिंदी अर्थ :
वे सब कुछ हैं — शिव स्वरूप, स्थिर, सभी प्राणियों के कारण, अविनाशी निधि, उत्पत्ति, पालन और ईश्वर हैं।
English Meaning :
He is everything—auspicious, stable, origin of beings, imperishable treasure, creator, sustainer, and Supreme Lord.
स्वयम्भूः शम्भुरादित्यः पुष्कराक्षो महास्वनः ।
अनादिनिधनो धाता विधाता धातुरुत्तमः ॥ ५॥
हिंदी अर्थ :
वे स्वयं उत्पन्न, कल्याणकारी, सूर्य स्वरूप, कमल नेत्र वाले और सृष्टि के धारणकर्ता हैं।
English Meaning :
He is self-born, auspicious, sun-like, lotus-eyed, the sustainer and creator of the universe.
अप्रमेयो हृषीकेशः पद्मनाभोऽमरप्रभुः ।
विश्वकर्मा मनुस्त्वष्टा स्थविष्ठः स्थविरो ध्रुवः ॥ ६॥
हिंदी अर्थ :
भगवान विष्णु असीम, इंद्रियों के स्वामी, पद्मनाभ, अमर, विश्व के निर्माता और ध्रुव स्वरूप हैं।
English Meaning :
Vishnu is immeasurable, master of senses, lotus-naveled, immortal, creator of the universe, and eternal.
अग्राह्यः शाश्वतः कृष्णो लोहिताक्षः प्रतर्दनः ।
प्रभूतस्त्रिककुब्धाम पवित्रं मङ्गलं परम् ॥ ७॥
हिंदी अर्थ :
वे अवर्णनीय, शाश्वत, श्रीकृष्ण स्वरूप, सभी दिशाओं में व्याप्त और परम पवित्र हैं।
English Meaning :
He is indescribable, eternal, Krishna, pervading all directions, and supremely pure.
ईशानः प्राणदः प्राणो ज्येष्ठः श्रेष्ठः प्रजापतिः ।
हिरण्यगर्भो भूगर्भो माधवो मधुसूदनः ॥ ८॥
हिंदी अर्थ :
भगवान विष्णु जीवन देने वाले, श्रेष्ठ, सृष्टि के स्वामी, माधव और मधुसूदन हैं।
English Meaning :
Vishnu is the giver of life, supreme, creator of beings, Madhava, and destroyer of demons.
ईश्वरो विक्रमी धन्वी मेधावी विक्रमः क्रमः ।
अनुत्तमो दुराधर्षः कृतज्ञः कृतिरात्मवान् ॥ ९॥
हिंदी अर्थ :
वे ईश्वर, पराक्रमी, धनुर्धारी, बुद्धिमान और श्रेष्ठ कर्म करने वाले हैं।
English Meaning :
He is the Lord, valiant, archer, intelligent, and the performer of supreme deeds.
सुरेशः शरणं शर्म विश्वरेताः प्रजाभवः ।
अहः संवत्सरो व्यालः प्रत्ययः सर्वदर्शनः ॥ १०॥
हिंदी अर्थ :
भगवान विष्णु देवताओं के स्वामी, शरण देने वाले और सब कुछ देखने वाले हैं।
English Meaning :
Vishnu is the lord of gods, refuge of all, and all-seeing.
अजः सर्वेश्वरः सिद्धः सिद्धिः सर्वादिरच्युतः ।
वृषाकपिरमेयात्मा सर्वयोगविनिःसृतः ॥ ११॥
हिंदी अर्थ :
वे अजन्मा, सर्वेश्वर, सिद्ध, और अच्युत हैं।
English Meaning :
He is unborn, supreme Lord, perfect, and infallible.
वसुर्वसुमनाः सत्यः समात्माऽसम्मितः समः ।
अमोघः पुण्डरीकाक्षो वृषकर्मा वृषाकृतिः ॥ १२॥
हिंदी अर्थ :
भगवान विष्णु सत्य स्वरूप, समान दृष्टि वाले और कमल नेत्र हैं।
English Meaning :
Vishnu is truth itself, equal to all, and lotus-eyed.
रुद्रो बहुशिरा बभ्रुर्विश्वयोनिः शुचिश्रवाः ।
अमृतः शाश्वतस्थाणुर्वरारोहो महातपाः ॥ १३॥
हिंदी अर्थ :
वे रुद्र रूप, अनेक रूपों वाले, और शाश्वत हैं।
English Meaning :
He is Rudra, multi-formed, and eternal.
सर्वगः सर्वविद्भानुर्विष्वक्सेनो जनार्दनः ।
वेदो वेदविदव्यङ्गो वेदाङ्गो वेदवित् कविः ॥ १४॥
हिंदी अर्थ :
भगवान विष्णु सर्वव्यापी, सर्वज्ञ और वेदों के ज्ञाता हैं।
English Meaning :
Vishnu is omnipresent, omniscient, and knower of the Vedas.
लोकाध्यक्षः सुराध्यक्षो धर्माध्यक्षः कृताकृतः ।
चतुरात्मा चतुर्व्यूहश्चतुर्दंष्ट्रश्चतुर्भुजः ॥ १५॥
हिंदी अर्थ :
वे लोकों के स्वामी और धर्म के रक्षक हैं।
English Meaning :
He is the lord of worlds and protector of dharma.
भ्राजिष्णुर्भोजनं भोक्ता सहिष्णुर्जगदादिजः ।
अनघो विजयो जेता विश्वयोनिः पुनर्वसुः ॥ १६॥
हिंदी अर्थ :
भगवान विष्णु विजयी, सहनशील और समस्त जगत के मूल हैं।
English Meaning :
Vishnu is victorious, patient, and origin of the universe.
उपेन्द्रो वामनः प्रांशुरमोघः शुचिरूर्जितः ।
अतीन्द्रः सङ्ग्रहः सर्गो धृतात्मा नियमो यमः ॥ १७॥
हिंदी अर्थ :
वे वामन रूप, शुद्ध और अजेय हैं।
English Meaning :
He appears as Vamana, pure and invincible.
वेद्यो वैद्यः सदायोगी वीरहा माधवो मधुः ।
अतीन्द्रियो महामायो महोत्साहो महाबलः ॥ १८॥
हिंदी अर्थ :
भगवान विष्णु योगी, वीर और महान शक्ति वाले हैं।
English Meaning :
Vishnu is yogi, heroic, and immensely powerful.
महाबुद्धिर्महावीर्यो महाशक्तिर्महाद्युतिः ।
अनिर्देश्यवपुः श्रीमानमेयात्मा महाद्रिधृक् ॥ १९॥
हिंदी अर्थ :
वे महान बुद्धि और शक्ति वाले हैं।
English Meaning :
He possesses great intellect and strength.
महेष्वासो महीभर्ता श्रीनिवासः सतां गतिः ।
अनिरुद्धः सुरानन्दो गोविन्दो गोविदां पतिः ॥ २०॥
हिंदी अर्थ :
भगवान विष्णु श्रीनिवास, गोविंद और भक्तों के आश्रय हैं।
English Meaning :
Vishnu is the abode of Lakshmi, Govinda, and refuge of devotees.
मरीचिर्दमनो हंसः सुपर्णो भुजगोत्तमः ।
हिरण्यनाभः सुतपाः पद्मनाभः प्रजापतिः ॥ २१॥
हिंदी अर्थ :
भगवान विष्णु मरीचि के समान प्रकाशमान, मन को वश में करने वाले, हंस और गरुड़ स्वरूप, तथा श्रेष्ठ भुजंगों के भी स्वामी हैं। वे स्वर्ण जैसे नाभि वाले, महान तपस्वी, कमलनाभ और समस्त सृष्टि के प्रजापति हैं।
English Meaning :
Lord Vishnu is radiant like Marichi, controller of the mind, appearing as Hamsa and Garuda, supreme among beings. He has a golden navel, is a great ascetic, Padmanabha, and the creator of all beings.
अमृत्युः सर्वदृक् सिंहः सन्धाता सन्धिमान् स्थिरः ।
अजो दुर्मर्षणः शास्ता विश्रुतात्मा सुरारिहा ॥ २२॥
हिंदी अर्थ :
भगवान विष्णु अमर, सर्वद्रष्टा, सिंह समान बलवान, समस्त संबंधों को जोड़ने वाले, स्थिर, अजन्मा, दुष्टों का नाश करने वाले, न्यायकर्ता और देवताओं के शत्रुओं का संहार करने वाले हैं।
English Meaning :
Vishnu is immortal, all-seeing, lion-like, unifier, steady, unborn, destroyer of evil, lawgiver, and slayer of enemies of gods.
गुरुर्गुरुतमो धाम सत्यः सत्यपराक्रमः ।
निमिषोऽनिमिषः स्रग्वी वाचस्पतिरुदारधीः ॥ २३॥
हिंदी अर्थ :
भगवान विष्णु सर्वोच्च गुरु, सत्य स्वरूप, महान पराक्रमी, सतत जागरूक, माला धारण करने वाले और अत्यंत उदार बुद्धि वाले हैं।
English Meaning :
He is the supreme teacher, embodiment of truth, mighty, ever-vigilant, garlanded, and noble-minded.
अग्रणीर्ग्रामणीः श्रीमान् न्यायो नेता समीरणः ।
सहस्रमूर्धा विश्वात्मा सहस्राक्षः सहस्रपात् ॥ २४॥
हिंदी अर्थ :
भगवान विष्णु अग्रणी, मार्गदर्शक, श्रीमान, न्याय के नेता, सर्वव्यापी और सहस्र सिर, नेत्र और चरण वाले हैं।
English Meaning :
Vishnu is the leader, guide, glorious, embodiment of justice, and omnipresent with thousand heads, eyes, and feet.
आवर्तनो निवृत्तात्मा संवृतः सम्प्रमर्दनः ।
अहः संवर्तको वह्निरनिलो धरणीधरः ॥ २५॥
हिंदी अर्थ :
वे सृष्टि के चक्र को चलाने वाले, आत्मनियंत्रित, सबको समेटने वाले, अग्नि, वायु और पृथ्वी के आधार हैं।
English Meaning :
He is the cycle of creation, self-controlled, dissolver of worlds, fire, wind, and support of the earth.
सुप्रसादः प्रसन्नात्मा विश्वधृग्विश्वभुग्विभुः ।
सत्कर्ता सत्कृतः साधुर्जह्नुर्नारायणो नरः ॥ २६॥
हिंदी अर्थ :
भगवान विष्णु अत्यंत प्रसन्न, संसार को धारण करने वाले, सबके पालनकर्ता और नारायण स्वरूप हैं।
English Meaning :
Vishnu is gracious, sustainer of the universe, and Narayana.
असङ्ख्येयोऽप्रमेयात्मा विशिष्टः शिष्टकृच्छुचिः ।
सिद्धार्थः सिद्धसङ्कल्पः सिद्धिदः सिद्धिसाधनः ॥ २७॥
हिंदी अर्थ :
वे अनगिनत, अपरिमेय, शुद्ध, सिद्धि देने वाले और संकल्प पूर्ण करने वाले हैं।
English Meaning :
He is innumerable, immeasurable, pure, fulfiller of desires, and granter of success.
वृषाही वृषभो विष्णुर्वृषपर्वा वृषोदरः ।
वर्धनो वर्धमानश्च विविक्तः श्रुतिसागरः ॥ २८॥
हिंदी अर्थ :
भगवान विष्णु धर्म के रक्षक, विष्णु स्वरूप, और धर्म को बढ़ाने वाले हैं।
English Meaning :
Vishnu is protector of dharma, increasing righteousness, and ocean of sacred knowledge.
सुभुजो दुर्धरो वाग्मी महेन्द्रो वसुदो वसुः ।
नैकरूपो बृहद्रूपः शिपिविष्टः प्रकाशनः ॥ २९॥
हिंदी अर्थ :
वे सुंदर भुजाओं वाले, अजेय, वाणी के स्वामी, महान इंद्र, और प्रकाश स्वरूप हैं।
English Meaning :
He is strong-armed, invincible, eloquent, supreme Indra, and radiant.
ओजस्तेजोद्युतिधरः प्रकाशात्मा प्रतापनः ।
ऋद्धः स्पष्टाक्षरो मन्त्रश्चन्द्रांशुर्भास्करद्युतिः ॥ ३०॥
हिंदी अर्थ :
भगवान विष्णु तेज, शक्ति और प्रकाश के धारणकर्ता हैं।
English Meaning :
He embodies energy, brilliance, and divine light.
अमृतांशूद्भवो भानुः शशबिन्दुः सुरेश्वरः ।
औषधं जगतः सेतुः सत्यधर्मपराक्रमः ॥ ३१॥
हिंदी अर्थ :
वे सूर्य समान प्रकाशमान, देवताओं के स्वामी और संसार के रक्षक हैं।
English Meaning :
He is radiant like the sun, lord of gods, and protector of the universe.
भूतभव्यभवन्नाथः पवनः पावनोऽनलः ।
कामहा कामकृत्कान्तः कामः कामप्रदः प्रभुः ॥ ३२॥
हिंदी अर्थ :
भगवान विष्णु भूत, भविष्य और वर्तमान के स्वामी, वायु, अग्नि और इच्छाओं के नियंत्रक हैं।
English Meaning :
He is lord of past, present, future, wind, fire, and controller of desires.
युगादिकृद्युगावर्तो नैकमायो महाशनः ।
अदृश्यो व्यक्तरूपश्च सहस्रजिदनन्तजित् ॥ ३३॥
हिंदी अर्थ :
वे युगों के सृष्टा, अदृश्य परंतु व्यक्त रूप में उपस्थित, अनंत विजयी हैं।
English Meaning :
He creates ages, is invisible yet manifest, and infinitely victorious.
इष्टोऽविशिष्टः शिष्टेष्टः शिखण्डी नहुषो वृषः ।
क्रोधहा क्रोधकृत्कर्ता विश्वबाहुर्महीधरः ॥ ३४॥
हिंदी अर्थ :
भगवान विष्णु प्रिय, श्रेष्ठ, धर्म के रक्षक और क्रोध का नाश करने वाले हैं।
English Meaning :
He is beloved, noble, destroyer of anger, and protector of the universe.
अच्युतः प्रथितः प्राणः प्राणदो वासवानुजः ।
अपांनिधिरधिष्ठानमप्रमत्तः प्रतिष्ठितः ॥ ३५॥
हिंदी अर्थ :
वे अच्युत, जीवन के आधार और स्थिर स्वरूप हैं।
English Meaning :
He is infallible, life-giving, and firmly established.
स्कन्दः स्कन्दधरो धुर्यो वरदो वायुवाहनः ।
वासुदेवो बृहद्भानुरादिदेवः पुरन्दरः ॥ ३६॥
हिंदी अर्थ :
भगवान विष्णु वरदान देने वाले, वायु के समान गतिशील और वासुदेव स्वरूप हैं।
English Meaning :
He grants boons, moves like wind, and is Vasudeva.
अशोकस्तारणस्तारः शूरः शौरिर्जनेश्वरः ।
अनुकूलः शतावर्तः पद्मी पद्मनिभेक्षणः ॥ ३७॥
हिंदी अर्थ :
वे शोक रहित, उद्धार करने वाले, शूरवीर और करुणामय हैं।
English Meaning :
He is sorrowless, savior, heroic, and compassionate.
पद्मनाभोऽरविन्दाक्षः पद्मगर्भः शरीरभृत् ।
महर्द्धिरृद्धो वृद्धात्मा महाक्षो गरुडध्वजः ॥ ३८॥
हिंदी अर्थ :
भगवान विष्णु कमलनाभ, कमल नेत्र और सम्पूर्ण सृष्टि के आधार हैं।
English Meaning :
He is lotus-naveled, lotus-eyed, and sustainer of creation.
अतुलः शरभो भीमः समयज्ञो हविर्हरिः ।
सर्वलक्षणलक्षण्यो लक्ष्मीवान् समितिञ्जयः ॥ ३९॥
हिंदी अर्थ :
वे अद्वितीय, भीषण परंतु कल्याणकारी, और विजय देने वाले हैं।
English Meaning :
He is unmatched, powerful, and victorious.
विक्षरो रोहितो मार्गो हेतुर्दामोदरः सहः ।
महीधरो महाभागो वेगवानमिताशनः ॥ ४०॥
हिंदी अर्थ :
भगवान विष्णु मार्गदर्शक, धैर्यवान और संपूर्ण जगत के आधार हैं।
English Meaning :
He is the path, patient, and support of the universe.
उद्भवः क्षोभणो देवः श्रीगर्भः परमेश्वरः ।
करणं कारणं कर्ता विकर्ता गहनो गुहः ॥ ४१॥
हिंदी अर्थ :
भगवान विष्णु सृष्टि के उद्भव, संसार को प्रेरित करने वाले, परमेश्वर, कारण और कार्य दोनों के कर्ता हैं। वे गहन रहस्यमय और सभी के हृदय में स्थित हैं।
English Meaning :
Vishnu is the origin of creation, the instigator, Supreme Lord, both cause and doer of everything, profound and dwelling in all beings.
व्यवसायो व्यवस्थानः संस्थानः स्थानदो ध्रुवः ।
परर्द्धिः परमस्पष्टस्तुष्टः पुष्टः शुभेक्षणः ॥ ४२॥
हिंदी अर्थ :
वे व्यवस्था के आधार, स्थिर, ध्रुव स्वरूप, संतुष्ट और शुभ दृष्टि वाले हैं।
English Meaning :
He is the foundation of order, stable, satisfied, and of auspicious vision.
रामो विरामो विरजो मार्गो नेयो नयोऽनयः ।
वीरः शक्तिमतां श्रेष्ठो धर्मो धर्मविदुत्तमः ॥ ४३॥
हिंदी अर्थ :
भगवान विष्णु राम स्वरूप, शांति के स्रोत, मार्गदर्शक, श्रेष्ठ वीर और धर्म के सर्वोत्तम ज्ञाता हैं।
English Meaning :
He is Rama, peace-giver, guide, supreme hero, and knower of dharma.
वैकुण्ठः पुरुषः प्राणः प्राणदः प्रणवः पृथुः ।
हिरण्यगर्भः शत्रुघ्नो व्याप्तो वायुरधोक्षजः ॥ ४४॥
हिंदी अर्थ :
वे वैकुण्ठधाम, जीवन, प्राण देने वाले, सर्वव्यापी और वायु स्वरूप हैं।
English Meaning :
He is Vaikuntha, life itself, giver of breath, omnipresent, and like wind.
ऋतुः सुदर्शनः कालः परमेष्ठी परिग्रहः ।
उग्रः संवत्सरो दक्षो विश्रामो विश्वदक्षिणः ॥ ४५॥
हिंदी अर्थ :
भगवान विष्णु समय, काल और सृष्टि के नियंता हैं।
English Meaning :
He is time, controller of ages, and sustainer of creation.
विस्तारः स्थावरस्थाणुः प्रमाणं बीजमव्ययम् ।
अर्थोऽनर्थो महाकोशो महाभोगो महाधनः ॥ ४६॥
हिंदी अर्थ :
वे स्थिर, अविनाशी, बीज रूप और महान धन के भंडार हैं।
English Meaning :
He is stable, eternal seed, and great treasure.
अनिर्विण्णः स्थविष्ठोऽभूर्धर्मयूपो महामखः ।
नक्षत्रनेमिर्नक्षत्री क्षमः क्षामः समीहनः ॥ ४७॥
हिंदी अर्थ :
भगवान विष्णु धैर्यवान, धर्म के आधार और सहनशील हैं।
English Meaning :
He is patient, pillar of dharma, and forgiving.
यज्ञ इज्यो महेज्यश्च क्रतुः सत्रं सतां गतिः ।
सर्वदर्शी विमुक्तात्मा सर्वज्ञो ज्ञानमुत्तमम् ॥ ४८॥
हिंदी अर्थ :
वे यज्ञ स्वरूप, पूजनीय, सर्वज्ञ और मुक्त आत्मा हैं।
English Meaning :
He is sacrifice itself, worship-worthy, omniscient, and liberated soul.
सुव्रतः सुमुखः सूक्ष्मः सुघोषः सुखदः सुहृत् ।
मनोहरो जितक्रोधो वीरबाहुर्विदारणः ॥ ४९॥
हिंदी अर्थ :
भगवान विष्णु सुंदर, शांत, सूक्ष्म और मित्रवत् हैं।
English Meaning :
He is gentle, calm, subtle, and friendly.
स्वापनः स्ववशो व्यापी नैकात्मा नैककर्मकृत् ।
वत्सरो वत्सलो वत्सी रत्नगर्भो धनेश्वरः ॥ ५०॥
हिंदी अर्थ :
वे सर्वव्यापी, अनेक रूपों वाले और समृद्धि के स्वामी हैं।
English Meaning :
He is omnipresent, multi-formed, and lord of wealth.
धर्मगुब्धर्मकृद्धर्मी सदसत्क्षरमक्षरम् ।
अविज्ञाता सहस्रांशुर्विधाता कृतलक्षणः ॥ ५१॥
हिंदी अर्थ :
भगवान विष्णु धर्म के रक्षक, सत्य और असत्य के ज्ञाता हैं।
English Meaning :
He protects dharma and knows truth and falsehood.
गभस्तिनेमिः सत्त्वस्थः सिंहो भूतमहेश्वरः ।
आदिदेवो महादेवो देवेशो देवभृद्गुरुः ॥ ५२॥
हिंदी अर्थ :
वे सिंह समान शक्तिशाली, समस्त देवताओं के स्वामी हैं।
English Meaning :
He is lion-like powerful and lord of all gods.
उत्तरो गोपतिर्गोप्ता ज्ञानगम्यः पुरातनः ।
शरीरभूतभृद्भोक्ता कपीन्द्रो भूरिदक्षिणः ॥ ५३॥
हिंदी अर्थ :
भगवान विष्णु ज्ञान के स्रोत और रक्षक हैं।
English Meaning :
He is source and protector of knowledge.
सोमपोऽमृतपः सोमः पुरुजित्पुरुसत्तमः ।
विनयो जयः सत्यसन्धो दाशार्हः सात्वताम्पतिः ॥ ५४॥
हिंदी अर्थ :
वे अमृत के भोक्ता, सत्यनिष्ठ और विजयी हैं।
English Meaning :
He is drinker of nectar, truthful, and victorious.
जीवो विनयिता साक्षी मुकुन्दोऽमितविक्रमः ।
अम्भोनिधिरनन्तात्मा महोदधिशयोऽन्तकः ॥ ५५॥
हिंदी अर्थ :
भगवान विष्णु साक्षी, मुक्तिदाता और अनंत स्वरूप हैं।
English Meaning :
He is witness, liberator, and infinite being.
अजो महार्हः स्वाभाव्यो जितामित्रः प्रमोदनः ।
आनन्दो नन्दनो नन्दः सत्यधर्मा त्रिविक्रमः ॥ ५६॥
हिंदी अर्थ :
वे अजन्मा, आनंद स्वरूप और विजय देने वाले हैं।
English Meaning :
He is unborn, blissful, and victorious.
महर्षिः कपिलाचार्यः कृतज्ञो मेदिनीपतिः ।
त्रिपदस्त्रिदशाध्यक्षो महाशृङ्गः कृतान्तकृत् ॥ ५७॥
हिंदी अर्थ :
भगवान विष्णु महर्षि, सृष्टि के स्वामी और ज्ञानी हैं।
English Meaning :
He is sage, lord of earth, and knower of all.
महावराहो गोविन्दः सुषेणः कनकाङ्गदी ।
गुह्यो गभीरो गहनो गुप्तश्चक्रगदाधरः ॥ ५८॥
हिंदी अर्थ :
वे वराह रूप, गोविंद और गहन रहस्य वाले हैं।
English Meaning :
He is Varaha, Govinda, and deeply mysterious.
वेधाः स्वाङ्गोऽजितः कृष्णो दृढः सङ्कर्षणोऽच्युतः ।
वरुणो वारुणो वृक्षः पुष्कराक्षो महामनाः ॥ ५९॥
हिंदी अर्थ :
भगवान विष्णु कृष्ण, अच्युत और सर्वव्यापी हैं।
English Meaning :
He is Krishna, infallible, and omnipresent.
भगवान् भगहाऽऽनन्दी वनमाली हलायुधः ।
आदित्यो ज्योतिरादित्यः सहिष्णुर्गतिसत्तमः ॥ ६०॥
हिंदी अर्थ :
वे आनंद स्वरूप, वनमाली, और सूर्य समान प्रकाशमान हैं।
English Meaning :
He is blissful, garlanded, and radiant like the sun.
सुधन्वा खण्डपरशुर्दारुणो द्रविणप्रदः ।
दिवस्पृक् सर्वदृग्व्यासो वाचस्पतिरयोनिजः ॥ ६१॥
हिंदी अर्थ :
भगवान विष्णु उत्तम धनुष धारण करने वाले, दुष्टों का नाश करने वाले, दान देने वाले, सर्वद्रष्टा, वेदों के व्याख्याता और स्वयं उत्पन्न न होने वाले हैं।
English Meaning :
Vishnu holds the divine bow, destroys evil, grants wealth, is all-seeing, knower of scriptures, and unborn.
त्रिसामा सामगः साम निर्वाणं भेषजं भिषक् ।
संन्यासकृच्छमः शान्तो निष्ठा शान्तिः परायणम् ॥ ६२॥
हिंदी अर्थ :
वे तीनों वेदों का सार, मोक्ष देने वाले, औषध स्वरूप, शांति और परम आश्रय हैं।
English Meaning :
He is the essence of Vedas, giver of liberation, medicine of all suffering, and ultimate peace.
शुभाङ्गः शान्तिदः स्रष्टा कुमुदः कुवलेशयः ।
गोहितो गोपतिर्गोप्ता वृषभाक्षो वृषप्रियः ॥ ६३॥
हिंदी अर्थ :
भगवान विष्णु सुंदर स्वरूप, शांति देने वाले, सृष्टि के रचयिता और गौ-रक्षक हैं।
English Meaning :
Vishnu is beautiful, peaceful, creator, and protector of cows.
अनिवर्ती निवृत्तात्मा सङ्क्षेप्ता क्षेमकृच्छिवः ।
श्रीवत्सवक्षाः श्रीवासः श्रीपतिः श्रीमतांवरः ॥ ६४॥
हिंदी अर्थ :
वे न लौटने वाले मार्ग के स्वामी, श्री लक्ष्मी के निवास स्थान और कल्याणकारी हैं।
English Meaning :
He is the ultimate destination, abode of Lakshmi, and auspicious one.
श्रीदः श्रीशः श्रीनिवासः श्रीनिधिः श्रीविभावनः ।
श्रीधरः श्रीकरः श्रेयः श्रीमाँल्लोकत्रयाश्रयः ॥ ६५॥
हिंदी अर्थ :
भगवान विष्णु श्री (लक्ष्मी) देने वाले, श्री के स्वामी और तीनों लोकों के आश्रय हैं।
English Meaning :
Vishnu is giver and lord of Lakshmi, and support of all three worlds.
स्वक्षः स्वङ्गः शतानन्दो नन्दिर्ज्योतिर्गणेश्वरः ।
विजितात्माऽविधेयात्मा सत्कीर्तिश्छिन्नसंशयः ॥ ६६॥
हिंदी अर्थ :
वे आनंद स्वरूप, प्रकाशमान और संदेह रहित हैं।
English Meaning :
He is blissful, radiant, and free from doubt.
उदीर्णः सर्वतश्चक्षुरनीशः शाश्वतस्थिरः ।
भूशयो भूषणो भूतिर्विशोकः शोकनाशनः ॥ ६७॥
हिंदी अर्थ :
भगवान विष्णु सर्वद्रष्टा, शाश्वत और शोक का नाश करने वाले हैं।
English Meaning :
He is all-seeing, eternal, and remover of sorrow.
अर्चिष्मानर्चितः कुम्भो विशुद्धात्मा विशोधनः ।
अनिरुद्धोऽप्रतिरथः प्रद्युम्नोऽमितविक्रमः ॥ ६८॥
हिंदी अर्थ :
वे प्रकाशमान, पवित्र और अजेय हैं।
English Meaning :
He is radiant, pure, and invincible.
कालनेमिनिहा वीरः शौरिः शूरजनेश्वरः ।
त्रिलोकात्मा त्रिलोकेशः केशवः केशिहा हरिः ॥ ६९॥
हिंदी अर्थ :
भगवान विष्णु कालनेमि जैसे दुष्टों का नाश करने वाले, वीर और तीनों लोकों के स्वामी हैं।
English Meaning :
He is destroyer of demons, heroic, and lord of three worlds.
कामदेवः कामपालः कामी कान्तः कृतागमः ।
अनिर्देश्यवपुर्विष्णुर्वीरोऽनन्तो धनञ्जयः ॥ ७०॥
हिंदी अर्थ :
वे इच्छाओं के नियंत्रक, सुंदर स्वरूप, और अनंत शक्ति वाले विष्णु हैं।
English Meaning :
He is controller of desires, beautiful, and infinite.
ब्रह्मण्यो ब्रह्मकृद् ब्रह्मा ब्रह्म ब्रह्मविवर्धनः ।
ब्रह्मविद् ब्राह्मणो ब्रह्मी ब्रह्मज्ञो ब्राह्मणप्रियः ॥ ७१॥
हिंदी अर्थ :
भगवान विष्णु ब्रह्म स्वरूप, ब्रह्म के ज्ञाता और ब्राह्मणों के प्रिय हैं।
English Meaning :
He is Brahman itself, knower of Brahman, and beloved of sages.
महाक्रमो महाकर्मा महातेजा महोरगः ।
महाक्रतुर्महायज्वा महायज्ञो महाहविः ॥ ७२॥
हिंदी अर्थ :
वे महान कर्म करने वाले, तेजस्वी और यज्ञ स्वरूप हैं।
English Meaning :
He is doer of great deeds and embodiment of sacrifice.
स्तव्यः स्तवप्रियः स्तोत्रं स्तुतिः स्तोता रणप्रियः ।
पूर्णः पूरयिता पुण्यः पुण्यकीर्तिरनामयः ॥ ७३॥
हिंदी अर्थ :
भगवान विष्णु स्तुति के योग्य, पूर्ण और पवित्र हैं।
English Meaning :
He is worthy of praise, complete, and pure.
मनोजवस्तीर्थकरो वसुरेता वसुप्रदः ।
वसुप्रदो वासुदेवो वसुर्वसुमना हविः ॥ ७४॥
हिंदी अर्थ :
वे तेज गति वाले, धन और कल्याण देने वाले वासुदेव हैं।
English Meaning :
He is swift, giver of wealth and auspiciousness.
सद्गतिः सत्कृतिः सत्ता सद्भूतिः सत्परायणः ।
शूरसेनो यदुश्रेष्ठः सन्निवासः सुयामुनः ॥ ७५॥
हिंदी अर्थ :
भगवान विष्णु सद्गति, सत्य और उत्तम आश्रय हैं।
English Meaning :
He is true path, truth itself, and supreme refuge.
भूतावासो वासुदेवः सर्वासुनिलयोऽनलः ।
दर्पहा दर्पदो दृप्तो दुर्धरोऽथापराजितः ॥ ७६॥
हिंदी अर्थ :
वे सभी प्राणियों के निवास, अजेय और शक्तिशाली हैं।
English Meaning :
He dwells in all beings and is invincible.
विश्वमूर्तिर्महामूर्तिर्दीप्तमूर्तिरमूर्तिमान् ।
अनेकमूर्तिरव्यक्तः शतमूर्तिः शताननः ॥ ७७॥
हिंदी अर्थ :
भगवान विष्णु विश्वरूप, अनेक रूपों वाले और अव्यक्त हैं।
English Meaning :
He is universal form, multi-formed, and beyond perception.
एको नैकः सवः कः किं यत् तत्पदमनुत्तमम् ।
लोकबन्धुर्लोकनाथो माधवो भक्तवत्सलः ॥ ७८॥
हिंदी अर्थ :
वे एकमात्र सत्य, लोकों के स्वामी और भक्तों के प्रिय हैं।
English Meaning :
He is the one supreme reality and protector of devotees.
सुवर्णवर्णो हेमाङ्गो वराङ्गश्चन्दनाङ्गदी ।
वीरहा विषमः शून्यो घृताशीरचलश्चलः ॥ ७९॥
हिंदी अर्थ :
भगवान विष्णु स्वर्ण समान चमक वाले और स्थिर हैं।
English Meaning :
He is golden-hued and unchanging.
अमानी मानदो मान्यो लोकस्वामी त्रिलोकधृक् ।
सुमेधा मेधजो धन्यः सत्यमेधा धराधरः ॥ ८०॥
हिंदी अर्थ :
वे विनम्र, सबको सम्मान देने वाले, और तीनों लोकों के स्वामी हैं।
English Meaning :
He is humble, honorable, and lord of the three worlds.
तेजोवृषो द्युतिधरः सर्वशस्त्रभृतां वरः ।
प्रग्रहो निग्रहो व्यग्रो नैकशृङ्गो गदाग्रजः ॥ ८१॥
हिंदी अर्थ:
विष्णु तेज और वर्षा (कृपा/शक्ति) देने वाले हैं, प्रकाश को धारण करने वाले हैं और सभी शस्त्रधारियों में श्रेष्ठ हैं। वे कभी रोकने वाले और कभी नियंत्रित करने वाले हैं, अनेक रूपों वाले और गदाधारी (बलराम के अग्रज रूप संकेत) हैं।
English Meaning:
Vishnu is the giver of brilliance and grace, the bearer of radiance, and the best among all warriors. He both restrains and regulates, manifests in many forms, and is the elder of Gada-wielders.
चतुर्मूर्तिश्चतुर्बाहुश्चतुर्व्यूहश्चतुर्गतिः ।
चतुरात्मा चतुर्भावश्चतुर्वेदविदेकपात् ॥ ८२॥
हिंदी अर्थ:
वे चार रूपों वाले, चार भुजाओं वाले, चार व्यूहों में प्रकट होने वाले और चार गतियों (धर्म, अर्थ, काम, मोक्ष) के दाता हैं। वे चार प्रकार की आत्मा और चार वेदों के ज्ञाता हैं।
English Meaning:
He has four forms, four arms, manifests in four divine arrangements, and grants the four goals of life. He is the essence of fourfold self and knower of the four Vedas.
समावर्तोऽनिवृत्तात्मा दुर्जयो दुरतिक्रमः ।
दुर्लभो दुर्गमो दुर्गो दुरावासो दुरारिहा ॥ ८३॥
हिंदी अर्थ:
वे सृष्टि के चक्र को चलाने वाले हैं, कभी न लौटने वाले हैं। वे अजेय, कठिनाई से पार होने योग्य नहीं, दुर्लभ और दुर्गम हैं तथा सभी शत्रुओं का नाश करने वाले हैं।
English Meaning:
He is the one who turns the cycle of creation, never returning. He is invincible, hard to overcome, rare, inaccessible, and the destroyer of enemies.
शुभाङ्गो लोकसारङ्गः सुतन्तुस्तन्तुवर्धनः ।
इन्द्रकर्मा महाकर्मा कृतकर्मा कृतागमः ॥ ८४॥
हिंदी अर्थ:
वे शुभ अंगों वाले, संसार के आधार और जीवनधारा को बढ़ाने वाले हैं। वे इन्द्र के कार्यों सहित सभी महान कार्यों को पूर्ण करने वाले हैं।
English Meaning:
He has auspicious limbs, is the essence of the world, and increases the thread of life. He accomplishes divine and great deeds, including those of Indra.
उद्भवः सुन्दरः सुन्दो रत्ननाभः सुलोचनः ।
अर्को वाजसनः शृङ्गी जयन्तः सर्वविज्जयी ॥ ८५॥
हिंदी अर्थ:
वे सृष्टि के कारण हैं, सुंदर स्वरूप वाले हैं, रत्ननाभ हैं और सुंदर नेत्रों वाले हैं। वे सूर्य समान तेजस्वी, बलवान और सभी को जीतने वाले हैं।
English Meaning:
He is the origin of creation, beautiful in form, gem-centered, and beautiful-eyed. He is radiant like the sun and the universal conqueror.
सुवर्णबिन्दुरक्षोभ्यः सर्ववागीश्वरेश्वरः ।
महाह्रदो महागर्तो महाभूतो महानिधिः ॥ ८६॥
हिंदी अर्थ:
वे स्वर्ण समान तेज वाले और अचल हैं। वे सभी वाणी के स्वामी हैं और विशाल जलाशय, गहरे कुएँ तथा महान निधि के समान हैं।
English Meaning:
He shines like gold and is unshakable. He is the lord of all speech and is like a great lake, deep abyss, and immense treasure.
कुमुदः कुन्दरः कुन्दः पर्जन्यः पावनोऽनिलः ।
अमृताशोऽमृतवपुः सर्वज्ञः सर्वतोमुखः ॥ ८७॥
हिंदी अर्थ:
वे शीतल और पवित्र हैं, वर्षा करने वाले बादल और वायु स्वरूप हैं। वे अमृत तुल्य, सर्वज्ञ और सर्वव्यापी हैं।
English Meaning:
He is pure and cool like flowers, the rain-giving cloud and wind itself. He is immortal, all-knowing, and omnipresent.
सुलभः सुव्रतः सिद्धः शत्रुजिच्छत्रुतापनः ।
न्यग्रोधोऽदुम्बरोऽश्वत्थश्चाणूरान्ध्रनिषूदनः ॥ ८८॥
हिंदी अर्थ:
वे सरलता से प्राप्त होने वाले, नियमपालक, सिद्ध और शत्रुओं को नष्ट करने वाले हैं। वे वृक्षों में भी स्थित हैं और दुष्टों का नाश करते हैं।
English Meaning:
He is easily attainable, disciplined, perfected, and the destroyer of enemies. He resides in sacred trees and annihilates evil forces.
सहस्रार्चिः सप्तजिह्वः सप्तैधाः सप्तवाहनः ।
अमूर्तिरनघोऽचिन्त्यो भयकृद्भयनाशनः ॥ ८९॥
हिंदी अर्थ:
वे हजारों प्रकाशों वाले और अनेक अग्नि रूपों वाले हैं। वे निराकार, पाप रहित, अचिंत्य और भय का नाश करने वाले हैं।
English Meaning:
He has thousands of rays and multiple fire forms. He is formless, sinless, inconceivable, and the destroyer of fear.
अणुर्बृहत्कृशः स्थूलो गुणभृन्निर्गुणो महान् ।
अधृतः स्वधृतः स्वास्यः प्राग्वंशो वंशवर्धनः ॥ ९०॥
हिंदी अर्थ:
वे सूक्ष्म भी हैं और विशाल भी। वे गुणों को धारण करते हैं और निर्गुण भी हैं। वे स्वयं स्थिर और वंश को बढ़ाने वाले हैं।
English Meaning:
He is both atomic and infinite, possessing qualities yet beyond them. He is self-sustaining and the enhancer of lineage.
भारभृत् कथितो योगी योगीशः सर्वकामदः ।
आश्रमः श्रमणः क्षामः सुपर्णो वायुवाहनः ॥ ९१॥
हिंदी अर्थ:
वे सभी भार उठाने वाले, योगी, योगेश्वर और इच्छाओं को पूर्ण करने वाले हैं। वे तपस्वियों का आधार और वायु के समान गतिमान हैं।
English Meaning:
He bears all burdens, is the supreme yogi, and grants all desires. He supports ascetics and moves like the wind.
धनुर्धरो धनुर्वेदो दण्डो दमयिता दमः ।
अपराजितः सर्वसहो नियन्ताऽनियमोऽयमः ॥ ९२॥
हिंदी अर्थ:
वे धनुर्धारी और धनुर्वेद के ज्ञाता हैं। वे दंड देने वाले, अजेय, सहनशील और सबको नियंत्रित करने वाले हैं।
English Meaning:
He is the wielder of the bow and knower of archery. He is invincible, patient, and the ultimate regulator.
सत्त्ववान् सात्त्विकः सत्यः सत्यधर्मपरायणः ।
अभिप्रायः प्रियार्होऽर्हः प्रियकृत् प्रीतिवर्धनः ॥ ९३॥
हिंदी अर्थ:
वे सत्यस्वरूप, धर्म में स्थित और प्रिय करने वाले हैं। वे सभी के प्रिय और प्रेम बढ़ाने वाले हैं।
English Meaning:
He is pure, truthful, and devoted to righteousness. He is worthy of love and increases affection.
विहायसगतिर्ज्योतिः सुरुचिर्हुतभुग्विभुः ।
रविर्विरोचनः सूर्यः सविता रविलोचनः ॥ ९४॥
हिंदी अर्थ:
वे आकाशगामी ज्योति हैं, सूर्य और प्रकाश के स्रोत हैं। वे सृष्टि के पालक और सबको प्रकाशित करने वाले हैं।
English Meaning:
He moves in the sky as light itself. He is the sun, the source of radiance, and the illuminator of all.
अनन्तो हुतभुग्भोक्ता सुखदो नैकजोऽग्रजः ।
अनिर्विण्णः सदामर्षी लोकाधिष्ठानमद्भुतः ॥ ९५॥
हिंदी अर्थ:
वे अनंत हैं, सबका भोग देने वाले, सुख देने वाले और कभी न थकने वाले हैं। वे लोकों का आधार और अद्भुत स्वरूप हैं।
English Meaning:
He is infinite, the enjoyer of all offerings, giver of happiness, and never weary. He is the foundation of worlds and wondrous.
सनात्सनातनतमः कपिलः कपिरव्ययः ।
स्वस्तिदः स्वस्तिकृत्स्वस्ति स्वस्तिभुक्स्वस्तिदक्षिणः ॥ ९६॥
हिंदी अर्थ:
वे सनातन, कपिल रूप, अविनाशी और मंगल देने वाले हैं। वे स्वयं मंगल हैं और दूसरों को भी मंगल देते हैं।
English Meaning:
He is eternal, Kapila-like, imperishable, and auspicious. He is both the giver and embodiment of welfare.
अरौद्रः कुण्डली चक्री विक्रम्यूर्जितशासनः ।
शब्दातिगः शब्दसहः शिशिरः शर्वरीकरः ॥ ९७॥
हिंदी अर्थ:
वे शांत, चक्रधारी, तेजस्वी और कठोर शासन करने वाले हैं। वे शब्दों से परे, सब कुछ सहने वाले और समय के स्वामी हैं।
English Meaning:
He is calm, the discus-holder, powerful ruler, beyond words, and controller of time.
अक्रूरः पेशलो दक्षो दक्षिणः क्षमिणांवरः ।
विद्वत्तमो वीतभयः पुण्यश्रवणकीर्तनः ॥ ९८॥
हिंदी अर्थ:
वे कोमल, दक्ष और क्षमाशील हैं। वे विद्वानों में श्रेष्ठ, भय रहित और सुनने मात्र से पुण्य देने वाले हैं।
English Meaning:
He is gentle, skilled, and forgiving. He is the wisest, fearless, and auspicious to hear and chant.
उत्तारणो दुष्कृतिहा पुण्यो दुःस्वप्ननाशनः ।
वीरहा रक्षणः सन्तो जीवनः पर्यवस्थितः ॥ ९९॥
हिंदी अर्थ:
वे पापों का नाश करने वाले, शुभ देने वाले और बुरे स्वप्नों का नाश करने वाले हैं। वे वीरों के रक्षक और संतों के जीवन हैं।
English Meaning:
He removes sins, grants auspiciousness, and destroys bad dreams. He protects heroes and sustains saints.
अनन्तरूपोऽनन्तश्रीर्जितमन्युर्भयापहः ।
चतुरश्रो गभीरात्मा विदिशो व्यादिशो दिशः ॥ १००॥
हिंदी अर्थ:
वे अनंत रूपों और अनंत ऐश्वर्य वाले हैं। वे क्रोध को जीतने वाले और भय को दूर करने वाले हैं। वे सभी दिशाओं में व्याप्त गहन आत्मा हैं।
English Meaning:
He has infinite forms and infinite glory. He conquers anger and removes fear. He is the deep self present in all directions.
अनादिर्भूर्भुवो लक्ष्मीः सुवीरो रुचिराङ्गदः ।
जननो जनजन्मादिर्भीमो भीमपराक्रमः ॥ १०१॥
हिंदी अर्थ:
वे अनादि (जिसकी कोई शुरुआत नहीं), तीनों लोकों के आधार और लक्ष्मी स्वरूप हैं। वे सुंदर अंगों वाले वीर हैं। वे सभी जन्मों के कारण और भीषण पराक्रम वाले हैं।
English Meaning:
He is beginningless, the support of all three worlds, and the embodiment of Lakshmi. He is a radiant hero, the cause of all births, and immensely powerful.
आधारनिलयोऽधाता पुष्पहासः प्रजागरः ।
ऊर्ध्वगः सत्पथाचारः प्राणदः प्रणवः पणः ॥ १०२॥
हिंदी अर्थ:
वे सभी का आधार हैं, स्वयं किसी आधार पर निर्भर नहीं। वे प्रसन्नता देने वाले, जाग्रत और ऊर्ध्वगामी हैं। वे सत्य मार्ग पर चलने वाले और जीवन देने वाले हैं।
English Meaning:
He is the foundation of all, self-sustained, smiling like a flower, ever-awake, moving upward, and the giver of life.
प्रमाणं प्राणनिलयः प्राणभृत्प्राणजीवनः ।
तत्त्वं तत्त्वविदेकात्मा जन्ममृत्युजरातिगः ॥ १०३॥
हिंदी अर्थ:
वे सत्य के प्रमाण, प्राणों के आधार और जीवन को धारण करने वाले हैं। वे तत्त्व स्वरूप, आत्मा रूप और जन्म-मृत्यु-जरावस्था से परे हैं।
English Meaning:
He is the ultimate truth, the support of life, and the sustainer of all beings. He is beyond birth, death, and decay.
भूर्भुवःस्वस्तरुस्तारः सविता प्रपितामहः ।
यज्ञो यज्ञपतिर्यज्वा यज्ञाङ्गो यज्ञवाहनः ॥ १०४॥
हिंदी अर्थ:
वे भूः, भुवः, स्वः लोकों के आधार और उद्धारकर्ता हैं। वे सविता और प्रपितामह हैं। वे स्वयं यज्ञ, यज्ञ के स्वामी और यज्ञ को चलाने वाले हैं।
English Meaning:
He is the support of the three worlds (Bhuh, Bhuvah, Svah), the liberator, the sun-like creator, and the supreme ancestor. He is sacrifice itself and the lord of sacrifice.
यज्ञभृद् यज्ञकृद् यज्ञी यज्ञभुग् यज्ञसाधनः ।
यज्ञान्तकृद् यज्ञगुह्यमन्नमन्नाद एव च ॥ १०५॥
हिंदी अर्थ:
वे यज्ञ को धारण करने वाले, करने वाले, भोगने वाले और पूर्ण करने वाले हैं। वे यज्ञ का फल, उसका रहस्य और अन्न के रूप में सबका पालन करने वाले हैं।
English Meaning:
He supports, performs, enjoys, and completes sacrifices. He is the essence, secret, and sustainer of all nourishment.
आत्मयोनिः स्वयञ्जातो वैखानः सामगायनः ।
देवकीनन्दनः स्रष्टा क्षितीशः पापनाशनः ॥ १०६॥
हिंदी अर्थ:
वे स्वयं अपने कारण हैं और स्वयं उत्पन्न हुए हैं। वे वैखानस ऋषियों के आराध्य और सामगान करने वाले हैं। वे देवकी के पुत्र, सृष्टिकर्ता और पापों का नाश करने वाले हैं।
English Meaning:
He is self-born and self-caused. He is the singer of Sama Veda, son of Devaki, creator, and destroyer of sins.
शङ्खभृन्नन्दकी चक्री शार्ङ्गधन्वा गदाधरः ।
रथाङ्गपाणिरक्षोभ्यः सर्वप्रहरणायुधः ॥ १०७॥
हिंदी अर्थ:
वे शंख, नंदक, चक्र, धनुष और गदा धारण करने वाले हैं। वे अचल और सभी शस्त्रों से युक्त हैं।
English Meaning:
He holds the conch, sword, discus, bow, and mace. He is unshakable and armed with all divine weapons.
सर्वप्रहरणायुध ॐ नम इति ।
वनमाली गदी शार्ङ्गी शङ्खी चक्री च नन्दकी ।
श्रीमान् नारायणो विष्णुर्वासुदेवोऽभिरक्षतु ॥ १०८॥
हिंदी अर्थ:
सभी शस्त्रों से युक्त भगवान को नमस्कार है। वे वनमाला पहनने वाले, गदा, धनुष, शंख और चक्रधारी हैं। वे श्री नारायण, विष्णु और वासुदेव हमें रक्षा करें।
English Meaning:
Salutations to the Lord armed with all weapons. May Narayana, Vishnu, and Vasudeva—adorned with garlands and divine weapons—protect us.
उत्तरन्यासः, फलश्रुति
इतीदं कीर्तनीयस्य केशवस्य महात्मनः ।
नाम्नां सहस्रं दिव्यानामशेषेण प्रकीर्तितम् ॥ १॥
हिन्दी अर्थ:
महात्मा केशव के ये दिव्य सहस्र नाम संपूर्ण रूप से वर्णित किए गए हैं।
English Meaning:
Thus the thousand divine names of Lord Keshava have been completely proclaimed.
य इदं शृणुयान्नित्यं यश्चापि परिकीर्तयेत् ।
नाशुभं प्राप्नुयात्किञ्चित्सोऽमुत्रेह च मानवः ॥ २॥
हिन्दी अर्थ:
जो मनुष्य इसे नित्य सुनता या पढ़ता है, उसे इस लोक और परलोक में कोई अशुभ फल नहीं मिलता।
English Meaning:
One who regularly hears or recites this never attains any misfortune in this world or the next.
वेदान्तगो ब्राह्मणः स्यात्क्षत्रियो विजयी भवेत् ।
वैश्यो धनसमृद्धः स्याच्छूद्रः सुखमवाप्नुयात् ॥ ३॥
हिन्दी अर्थ:
ब्राह्मण वेदज्ञान प्राप्त करता है, क्षत्रिय विजय पाता है, वैश्य धनवान होता है और शूद्र सुख प्राप्त करता है।
English Meaning:
A Brahmin attains Vedic wisdom, a Kshatriya gains victory, a Vaishya attains wealth, and a Shudra attains happiness.
धर्मार्थी प्राप्नुयाद्धर्ममर्थार्थी चार्थमाप्नुयात् ।
कामानवाप्नुयात्कामी प्रजार्थी प्राप्नुयात्प्रजाम् ॥ ४॥
हिन्दी अर्थ:
धर्म चाहने वाला धर्म, अर्थ चाहने वाला धन, काम चाहने वाला इच्छाएँ और संतान चाहने वाला संतान प्राप्त करता है।
English Meaning:
One seeking dharma attains dharma, wealth-seeker attains wealth, desire-seeker attains desires, and progeny-seeker attains children.
भक्तमान् यः सदोत्थाय शुचिस्तद्गतमानसः ।
सहस्रं वासुदेवस्य नाम्नामेतत्प्रकीर्तयेत् ॥ ५॥
हिन्दी अर्थ:
जो भक्त शुद्ध होकर निरंतर वासुदेव के सहस्र नामों का जप करता है।
English Meaning:
The devotee, being pure and devoted, should always recite these thousand names of Vasudeva.
यशः प्राप्नोति विपुलं ज्ञातिप्राधान्यमेव च ।
अचलां श्रियमाप्नोति श्रेयः प्राप्नोत्यनुत्तमम् ॥ ६॥
हिन्दी अर्थ:
वह अत्यधिक यश, परिवार में श्रेष्ठता, स्थिर लक्ष्मी और सर्वोत्तम कल्याण प्राप्त करता है।
English Meaning:
One attains great fame, family prominence, stable prosperity, and supreme welfare.
न भयं क्वचिदाप्नोति वीर्यं तेजश्च विन्दति ।
भवत्यरोगो द्युतिमान्बलरूपगुणान्वितः ॥ ७॥
हिन्दी अर्थ:
उसे कहीं भी भय नहीं होता, वह बल, तेज, आरोग्य और गुणों से युक्त होता है।
English Meaning:
He never experiences fear, and attains strength, radiance, health, and virtues.
रोगार्तो मुच्यते रोगाद्बद्धो मुच्येत बन्धनात् ।
भयान्मुच्येत भीतस्तु मुच्येतापन्न आपदः ॥ ८॥
हिन्दी अर्थ:
रोगी रोग से, बंदी बंधन से, भयभीत भय से और दुखी आपदाओं से मुक्त होता है।
English Meaning:
The sick is freed from disease, the bound from bondage, the fearful from fear, and the afflicted from troubles.
दुर्गाण्यतितरत्याशु पुरुषः पुरुषोत्तमम् ।
स्तुवन्नामसहस्रेण नित्यं भक्तिसमन्वितः ॥ ९॥
हिन्दी अर्थ:
पुरुषोत्तम का भक्त नामसहस्र का जप करके सभी कठिनाइयों को पार कर जाता है।
English Meaning:
A devotee of the Supreme Being easily crosses all difficulties by reciting the thousand names.
वासुदेवाश्रयो मर्त्यो वासुदेवपरायणः ।
सर्वपापविशुद्धात्मा याति ब्रह्म सनातनम् ॥ १०॥
हिन्दी अर्थ:
वासुदेव का आश्रय लेने वाला मनुष्य पापों से शुद्ध होकर सनातन ब्रह्म को प्राप्त करता है।
English Meaning:
One who depends on Vasudeva becomes purified of sins and attains eternal Brahman.
न वासुदेवभक्तानामशुभं विद्यते क्वचित् ।
जन्ममृत्युजराव्याधिभयं नैवोपजायते ॥ ११॥
हिन्दी अर्थ:
वासुदेव के भक्तों के लिए कोई अशुभ नहीं होता और उन्हें जन्म-मृत्यु-रोग का भय नहीं रहता।
English Meaning:
For devotees of Vasudeva, no misfortune exists; they are free from birth, death, disease, and fear.
इमं स्तवमधीयानः श्रद्धाभक्तिसमन्वितः ।
युज्येतात्मसुखक्षान्तिश्रीधृतिस्मृतिकीर्तिभिः ॥ १२॥
हिन्दी अर्थ:
श्रद्धा और भक्ति से इसे पढ़ने वाला सुख, शांति, लक्ष्मी, धैर्य और स्मृति प्राप्त करता है।
English Meaning:
One who studies this with devotion attains happiness, peace, prosperity, patience, memory, and fame.
न क्रोधो न च मात्सर्यं न लोभो नाशुभा मतिः ।
भवन्ति कृतपुण्यानां भक्तानां पुरुषोत्तमे ॥ १३॥
हिन्दी अर्थ:
पुरुषोत्तम के भक्तों में क्रोध, ईर्ष्या, लोभ और अशुभ विचार नहीं होते।
English Meaning:
Devotees of the Supreme Being are free from anger, jealousy, greed, and evil thoughts.
ससुरासुरगन्धर्वं सयक्षोरगराक्षसम् ।
जगद्वशे वर्ततेदं कृष्णस्य सचराचरम् ॥ १५॥
हिन्दी अर्थ:
देवता, असुर, गन्धर्व, यक्ष, नाग और राक्षसों सहित यह सम्पूर्ण चर-अचर जगत भगवान कृष्ण के वश में है।
English Meaning:
The entire moving and non-moving universe, including gods, demons, gandharvas, yakshas, serpents, and rakshasas, is under the control of Krishna.
इन्द्रियाणि मनो बुद्धिः सत्त्वं तेजो बलं धृतिः ।
वासुदेवात्मकान्याहुः क्षेत्रं क्षेत्रज्ञ एव च ॥ १६॥
हिन्दी अर्थ:
इन्द्रियाँ, मन, बुद्धि, सत्त्व, तेज, बल और धैर्य—ये सब वासुदेव के ही स्वरूप हैं; वही क्षेत्र और क्षेत्रज्ञ हैं।
English Meaning:
Senses, mind, intellect, purity, energy, strength, and patience—all are forms of Vasudeva; He is both the field and the knower of the field.
सर्वागमानामाचारः प्रथमं परिकल्प्यते ।
आचारप्रभवो धर्मो धर्मस्य प्रभुरच्युतः ॥ १७॥
हिन्दी अर्थ:
सभी शास्त्रों में आचार को प्रथम स्थान दिया गया है। आचार से धर्म उत्पन्न होता है और धर्म का आधार भगवान अच्युत हैं।
English Meaning:
Conduct is the foundation of all scriptures; from conduct arises dharma, and the Lord Achyuta is the lord of dharma.
ऋषयः पितरो देवा महाभूतानि धातवः ।
जङ्गमाजङ्गमं चेदं जगन्नारायणोद्भवम् ॥ १८॥
हिन्दी अर्थ:
ऋषि, पितर, देवता और पंचमहाभूत—यह सम्पूर्ण चल-अचल जगत भगवान नारायण से ही उत्पन्न हुआ है।
English Meaning:
Sages, ancestors, gods, and the great elements—all moving and non-moving creation arises from Narayana.
योगो ज्ञानं तथा साङ्ख्यं विद्याः शिल्पादिकर्म च ।
वेदाः शास्त्राणि विज्ञानमेतत्सर्वं जनार्दनात् ॥ १९॥
हिन्दी अर्थ:
योग, ज्ञान, सांख्य, सभी विद्याएँ, कला-कौशल, वेद और शास्त्र—यह सब जनार्दन से ही उत्पन्न हैं।
English Meaning:
Yoga, knowledge, philosophy, arts, Vedas, and scriptures—all arise from Janardana.
एको विष्णुर्महद्भूतं पृथग्भूतान्यनेकशः ।
त्रींल्लोकान्व्याप्य भूतात्मा भुङ्क्ते विश्वभुगव्ययः ॥ २०॥
हिन्दी अर्थ:
एक ही विष्णु अनेक रूपों में प्रकट होकर तीनों लोकों में व्याप्त है और सबका पालन करता है।
English Meaning:
One Vishnu manifests as many forms, pervades the three worlds, and sustains all beings.
इमं स्तवं भगवतो विष्णोर्व्यासेन कीर्तितम् ।
पठेद्य इच्छेत्पुरुषः श्रेयः प्राप्तुं सुखानि च ॥ २१॥
हिन्दी अर्थ:
जो व्यक्ति विष्णु के इस स्तोत्र का पाठ करता है, वह कल्याण और सुख प्राप्त करता है।
English Meaning:
One who recites this hymn of Vishnu attains welfare and happiness.
विश्वेश्वरमजं देवं जगतः प्रभुमव्ययम् ।
भजन्ति ये पुष्कराक्षं न ते यान्ति पराभवम् ॥ २२॥
हिन्दी अर्थ:
जो कमलनयन भगवान विष्णु की भक्ति करते हैं, उन्हें कभी पराजय नहीं मिलती।
English Meaning:
Those who worship the lotus-eyed Lord Vishnu never face defeat.
अर्जुन उवाच
पद्मपत्रविशालाक्ष पद्मनाभ सुरोत्तम ।
भक्तानामनुरक्तानां त्राता भव जनार्दन ॥ २३॥
हिन्दी अर्थ:
अर्जुन कहते हैं—हे कमल नेत्र, पद्मनाभ, देवश्रेष्ठ जनार्दन! अपने भक्तों की रक्षा करें।
English Meaning:
Arjuna says: O lotus-eyed Lord Padmanabha, protector of devotees, please protect us.
श्रीभगवानुवाच ---
यो मां नामसहस्रेण स्तोतुमिच्छति पाण्डव ।
सोहऽमेकेन श्लोकेन स्तुत एव न संशयः ॥ २४॥
हिन्दी अर्थ:
भगवान कहते हैं—जो मेरे सहस्र नामों से स्तुति करना चाहता है, वह एक ही श्लोक से भी मेरी स्तुति कर सकता है, इसमें कोई संशय नहीं।
English Meaning:
The Lord says: O Pandava, one who wishes to praise Me with thousand names can also be fulfilled with a single verse—no doubt.
पद्मपत्रविशालाक्ष पद्मनाभ सुरोत्तम ।
भक्तानामनुरक्तानां त्राता भव जनार्दन ॥
हिंदी अर्थ:
हे कमल के पत्ते जैसे विशाल नेत्रों वाले, पद्मनाभ, श्रेष्ठ देव! भक्तों और प्रेम करने वालों के रक्षक बनिए, हे जनार्दन।
English Meaning:
O lotus-eyed, lotus-naveled Supreme Lord, protector of devotees—please be the refuge of those who love You, O Janardana.
श्रीभगवानुवाच ---
यो मां नामसहस्रेण स्तोतुमिच्छति पाण्डव ।
सोहऽमेकेन श्लोकेन स्तुत एव न संशयः ॥
हिंदी अर्थ:
भगवान बोले—हे पाण्डव! जो मुझे सहस्र नामों से स्तुति करना चाहता है, वह वास्तव में एक ही श्लोक से मेरी स्तुति कर देता है, इसमें कोई संदेह नहीं।
English Meaning:
The Lord said: O Pandava, whoever wishes to praise Me with a thousand names is truly praised by Me even with a single verse—no doubt about it.
वासनाद्वासुदेवस्य वासितं भुवनत्रयम् ।
सर्वभूतनिवासोऽसि वासुदेव नमोऽस्तु ते ॥
हिंदी अर्थ:
वासुदेव की ही चेतना से तीनों लोक व्याप्त हैं। आप ही सभी प्राणियों के निवास हैं, हे वासुदेव! आपको नमस्कार है।
English Meaning:
The three worlds are pervaded by Vasudeva. You are the dwelling place of all beings—salutations to You, O Vasudeva.
पार्वत्युवाच ---
केनोपायेन लघुना विष्णोर्नामसहस्रकम् ।
पठ्यते पण्डितैर्नित्यं श्रोतुमिच्छाम्यहं प्रभो ॥
हिंदी अर्थ:
पार्वती ने पूछा—हे प्रभु! कौन सा सरल उपाय है जिससे विद्वान लोग विष्णु सहस्रनाम को नित्य पढ़ते हैं? मैं इसे सुनना चाहती हूँ।
English Meaning:
Parvati asked: O Lord, by what simple means do scholars regularly recite the Vishnu Sahasranama? I wish to hear it.
ईश्वर उवाच ---
श्रीरामरामरामेति रमे रामे मनोरमे ।
सहस्रनामतत्तुल्यं रामनाम वरानने ॥
हिंदी अर्थ:
भगवान शिव बोले—“राम-राम” नाम ही इतना पवित्र है कि यह विष्णु सहस्रनाम के समान है।
English Meaning:
Lord Shiva said: The name “Rama Rama” is equal in merit to the thousand names of Vishnu.
ब्रह्मोवाच ---
नमोऽस्त्वनन्ताय सहस्रमूर्तये
सहस्रपादाक्षिशिरोरुबाहवे ।
सहस्रनाम्ने पुरुषाय शाश्वते
सहस्रकोटियुगधारिणे नमः ॥
हिंदी अर्थ:
ब्रह्मा ने कहा—अनन्त, सहस्र रूपों वाले, सहस्र हाथ-पैर-आंखों वाले, शाश्वत पुरुष और अनन्त काल के धारक को नमस्कार।
English Meaning:
Brahma said: Salutations to the infinite Lord with a thousand forms, eyes, feet, heads, and arms—the eternal Purusha who sustains infinite ages.
सञ्जय उवाच ---
यत्र योगेश्वरः कृष्णो यत्र पार्थो धनुर्धरः ।
तत्र श्रीर्विजयो भूतिर्ध्रुवा नीतिर्मतिर्मम ॥
हिंदी अर्थ:
संजय बोले—जहाँ कृष्ण हैं और जहाँ अर्जुन हैं, वहाँ ही विजय, समृद्धि और नीति निश्चित है।
English Meaning:
Sanjaya said: Wherever Krishna and Arjuna are present, there is victory, prosperity, and righteousness.
श्रीभगवानुवाच ---
अनन्याश्चिन्तयन्तो मां ये जनाः पर्युपासते ।
तेषां नित्याभियुक्तानां योगक्षेमं वहाम्यहम् ॥
हिंदी अर्थ:
भगवान बोले—जो भक्त केवल मेरा ही चिंतन करते हैं, उनका योग और क्षेम मैं स्वयं वहन करता हूँ।
English Meaning:
The Lord said: Those who worship Me with unwavering devotion—Myself take care of their welfare and needs.
परित्राणाय साधूनां विनाशाय च दुष्कृताम् ।
धर्मसंस्थापनार्थाय सम्भवामि युगे युगे ॥
हिंदी अर्थ:
मैं साधुओं की रक्षा और दुष्टों के विनाश तथा धर्म की स्थापना के लिए हर युग में अवतरित होता हूँ।
English Meaning:
I incarnate in every age to protect the righteous, destroy evil, and establish Dharma.
आर्ता विषण्णाः शिथिलाश्च भीता घोरेषु च व्याधिषु वर्तमानाः ।
सङ्कीर्त्य नारायणशब्दमात्रं विमुक्तदुःखाः सुखिनो भवन्ति ॥
हिंदी अर्थ:
जो लोग दुखी, भयभीत या रोगग्रस्त हों, वे केवल नारायण नाम लेने से ही दुखों से मुक्त होकर सुखी हो जाते हैं।
English Meaning:
Those who are distressed, fearful, or suffering are freed from misery and become happy by chanting the name of Narayana.
कायेन वाचा मनसेन्द्रियैर्वा बुद्ध्यात्मना वा प्रकृतेः स्वभावात् ।
करोमि यद्यत् सकलं परस्मै नारायणायेति समर्पयामि ॥
हिंदी अर्थ:
मैं शरीर, वाणी, मन, इन्द्रियों या बुद्धि से जो कुछ भी करूँ, वह सब भगवान नारायण को समर्पित करता हूँ।
English Meaning:
Whatever I do through body, speech, mind, or intellect, I offer everything to Lord Narayana.
विष्णु सहस्रनाम पाठ करने के लाभ
1. मानसिक शांति प्राप्त होती है
नियमित पाठ करने से मन शांत होता है और तनाव कम होता है।
2. नकारात्मक ऊर्जा दूर होती है
घर में सकारात्मक वातावरण बना रहता है।
3. भगवान विष्णु की कृपा प्राप्त होती है
भक्ति और श्रद्धा से पाठ करने वाले भक्तों पर भगवान की कृपा बनी रहती है।
4. डर और चिंता कम होती है
विष्णु सहस्रनाम का जाप आत्मविश्वास बढ़ाने में मदद करता है।
5. आध्यात्मिक उन्नति होती है
यह स्तोत्र ध्यान और भक्ति दोनों के लिए अत्यंत लाभकारी माना गया है।
विष्णु सहस्रनाम का पाठ कैसे करें?
- सुबह स्नान के बाद साफ स्थान पर बैठें।
- भगवान विष्णु की तस्वीर या मूर्ति के सामने दीपक जलाएं।
- मन को शांत रखें।
- श्रद्धा और विश्वास के साथ पाठ करें।
- यदि पूरा पाठ संभव न हो तो रोज कुछ श्लोक भी पढ़ सकते हैं।
विष्णु सहस्रनाम पाठ के नियम
- पाठ के समय मन शांत रखें।
- क्रोध और नकारात्मक विचारों से दूर रहें।
- संभव हो तो प्रतिदिन एक ही समय पर पाठ करें।
- एकादशी और गुरुवार को पाठ विशेष फलदायी माना जाता है।
विष्णु सहस्रनाम कब पढ़ना चाहिए?
विष्णु सहस्रनाम का पाठ सुबह ब्रह्म मुहूर्त में करना सबसे उत्तम माना जाता है। हालांकि इसे शाम के समय भी श्रद्धा के साथ पढ़ा जा सकता है।
निष्कर्ष
Vishnu Sahasranama केवल एक स्तोत्र नहीं बल्कि भगवान विष्णु की भक्ति का शक्तिशाली माध्यम है। नियमित पाठ से मन को शांति, सकारात्मक ऊर्जा और आध्यात्मिक बल प्राप्त होता है। यदि आप जीवन में सुख और मानसिक स्थिरता चाहते हैं तो विष्णु सहस्रनाम का पाठ अवश्य करें।

Comments
Post a Comment